Betaal met Bancontact
- Op 17-jarige leeftijd verliest Tony Iommi het topje van twee vingers in een fabriek in Birmingham, en bedenkt hij plastic protheses om te blijven spelen.
- Deze gevoelloze vingers dwingen hem zijn snaren te ontspannen, en de lage stemming die daaruit voortkomt geeft de riff een gewicht dat nooit eerder gehoord is.
- Zijn rode Gibson SG uit 1965, bijgenaamd Monkey, wordt de gitaar van de eerste Black Sabbath-albums na het defect van een Stratocaster.
- Een treble booster Rangemaster voor Laney versterkers op volle kracht maakt het plaatje compleet, nog steeds bestudeerd door elke doom- en metalgitarist.
We hebben allemaal een riff die ons deed beseffen dat de gitaar eng kon klinken. Voor velen van ons is dat het eerste akkoord van het nummer « Black Sabbath », die klok in de regen gevolgd door drie noten die vallen als een betonnen plaat. Daarachter staat Tony Iommi, een linkshandige gitarist uit Birmingham die twee vingerkootjes mist, een rode Gibson SG en een heel simpel idee: de snaren ontspannen. Metal is niet geboren uit een manifest. Het is geboren uit een fysieke beperking, die met volharding werd omzeild, in een arbeidersstad waar je dag en nacht de persen hoorde draaien. Terugblik op hoe een arbeidsongeval, een stukje afwasmiddel fles en een lagere stemming het zwaarste geluid in de geschiedenis van de rock maakten.
Tony Iommi, het ongeluk dat alles veranderde
Aston, Birmingham, midden jaren 60. Tony Iommi is 17 en werkt in een plaatwerkerij. Het is zijn laatste dag in de fabriek: de volgende dag moet hij op tournee naar Duitsland met zijn band. Een pers sluit zich op zijn rechterhand en snijdt het topje van zijn middel- en ringvinger af. Voor een linkshandige is dat de hand die op de snaren drukt. Met andere woorden, zijn carrière is voorbij voordat die begonnen is.
Zijn voorman geeft hem een plaat van een zekere Django Reinhardt, die na een brand met twee werkende vingers speelde. Iommi weigert op te geven. Hij smelt een fles afwasmiddel, vormt er twee dobbelstenen van in de vorm van vingertoppen, schuurt ze en bedekt ze met een stuk leer uit een oude jas. Pure knutselwerk, en toch speelt hij er zijn hele leven mee.
Met zijn protheses voelt Iommi de snaar niet meer onder zijn vinger. Hij drukt te hard, en de bends (de snaar omhoog trekken om de toon te verhogen) worden een kwelling. Lichte snaarsets bestonden nog niet, dus zoekt hij banjosnaren om zijn hoge tonen lichter te maken.
Vandaag de dag is de keuze groot: een set snaren voor elektrische gitaar is er in diktes 9, 10 of 11, en je kunt de snaarspanning per snaar afstemmen. Eind jaren 60 bestond dat comfort niet. De enige manier om zijn vingers te ontlasten was de spanning zelf te verlagen. En daar gebeurt het allemaal.
Een reserve Gibson SG die hoofdwapen werd
In het begin speelt Iommi op een witte Fender Stratocaster. In oktober 1969 neemt Black Sabbath hun eerste album op in één dag, bijna live. Tijdens de sessies gaat de hals-microfoon van de Strat kapot. Iommi pakt zijn reservegitaar: een rode SG uit 1965, met P-90 single coils, die hij bijna nooit had gebruikt. Die laat hij niet meer los tijdens de eerste vier of vijf albums van de band.
Waarom past een SG zo goed bij deze speelstijl? De mahoniehouten body is dun en licht, de dubbele cutaway geeft toegang tot de hoge frets, en de zeer toegankelijke hals vergeeft een hand die werkt met plastic vingertoppen. Bijgenaamd Monkey vanwege een sticker van een aap, is deze gitaar inmiddels opgenomen in de collectie van het Hard Rock Cafe, en Gibson heeft er een replica van gemaakt. Bij Gibson blijft de SG trouwens een pijler in het assortiment.
De SG Standard '61 volgt de codes van de eerste jaargangen: sterk gesculpteerde mahoniehouten body, klein pickguard, mahoniehouten hals met Slim Taper profiel. De combinatie mahonie geeft die dichte lage-midden tonen en die royale sustain die een powerchord-riff vraagt.
De twee 60s Burstbucker humbuckers, met handbedrade Orange Drop condensatoren, zijn niet te vergelijken met de P-90's van Monkey. Ze bieden daarentegen een scherpe attack bij de brug, perfect om de energie van een kersenrode SG door een buizenversterker te halen.
Pluspunten
- Body en hals van mahonie, royale sustain
- Slim Taper profiel, snel over de hele hals
- Handbedrading en progressieve audio-potmeters
Minpunten
- Humbuckers, geen P-90 zoals op de originele Monkey
De lage stemming, of hoe de riff zwaar werd
Het eerste album komt uit op vrijdag 13 februari 1970. Het titelnummer rust op een interval dat middeleeuwse theoretici diabolus in musica noemden: de tritonus, drie hele tonen verschil, hier een G gevolgd door zijn octaaf en dan een Cis. Voeg de traagheid, het volume, de klok toe, en je krijgt een ongemak dat nog nooit op een rockplaat te horen was.
Met Master of Reality in 1971 gaat Iommi nog een stap verder. Op « Children of the Grave », « Into the Void » of « Lord of This World » stemt hij zijn gitaar drie halve tonen lager: de stemming E-A-D-G-B-E wordt Cis-Fis-B-E-Gis-Cis. Geezer Butler volgt op bas. De snaren ontspannen, bends worden draaglijk voor zijn vingers, en elk powerchord krijgt een bijna fysieke dikte. Iommi zei het simpel: hij zocht een groter, zwaarder geluid.
- Om de stemming van Master of Reality te testen, stem je elke snaar drie halve tonen lager en pak je een dikkere snaar: een te zachte snaar gaat brommen en klinkt vaag.
- Een chromatische tuner voorkomt dat je halve tonen op het gehoor moet tellen.
- Bij een gitaar met een verstelbare brug zorgt een lichte aanpassing van de intonatie na het wisselen van de snaarsterkte ervoor dat de akkoorden boven op de hals zuiver blijven.
Wat opvalt, is dat de hele metal dit besluit heeft overgenomen. Doom, stoner, sludge, tot aan bands die tegenwoordig in B of A stemmen: ze spelen allemaal, op de een of andere manier, met de ontspannen spanning van een gitarist die zijn snaren niet meer voelde.
Het geluid van Tony Iommi, van de treble booster tot de Laney-muur
De SG doet niet alles. Vanaf de tijd van zijn eerste band, Mythology, sluit Iommi een Dallas Rangemaster aan, een kleine treble booster (een boost die de hoge tonen benadrukt) bedoeld om de versterker wakker te maken. Een muzikant die hij op tour tegenkwam, wijzigde het circuit van de ene op de andere dag, en Iommi zal nooit precies weten wat er veranderd is. Hij weet alleen dat het klinkt. Om dit principe terug te vinden op een hedendaags pedalboard, is de Fulltone Ranger rechtstreeks geïnspireerd op de Rangemaster, met een zesstanden-schakelaar.
Daarachter staat Laney, een merk dat net als de band uit Birmingham komt. De 100 W Supergroup-koppen, vol open gedraaid, voeden al snel 4x12 speakerkasten. De booster valt een versterker aan die al bijna overstuurd is: het is deze keten, meer dan welke distortionpedaal ook, die de riffs van Sabbath hun rauwe maar heldere karakter geeft.
Deze heruitgave van de signature-kop van Tony Iommi komt uit de Black Country Customs-lijn van Laney. Een 100% buizen-circuit van 100 W, met vier 6L6-buizen in de eindtrap, ontworpen om zwaar spel, lage stemmen en boosts te verwerken.
Twee onafhankelijke Lead- en Rhythm-kanalen, elk met eigen volume, driebanden-equalizer en een inschakelbare Pre-Boost. De Enhance- en Presence-instellingen en een complete effectenlus maken het een podiumkop, te combineren met één of meerdere speakerkasten.
Pluspunten
- 100 W buizen, vier 6L6, enorme vermogensreserve
- Twee onafhankelijke kanalen met Pre-Boost op elk
- Flexibele effectenlus (Insert, Side Chain, Bypass)
Minpunten
- Alleen de kop, speakerkast apart te regelen
- Vermogen meer geschikt voor het podium dan voor de woonkamer
Signature-pickups voor een massief geluid
In de loop der jaren schakelt Iommi over van P-90’s naar humbuckers met een hoog uitgangsniveau, op op maat gemaakte SG’s. Gibson wijdde uiteindelijk een pickup aan hem in hun Artist Collection, gemaakt in Nashville bij de Gibson Pickup Shop.
De humbucker Tony Iommi Signature heeft een weerstand van 16k, genoeg om gain te leveren, een natuurlijke compressie en een duidelijke aanwezigheid in de mix. De combinatie van keramiek en Alnico 2 zoekt het evenwicht tussen bijt en muzikaliteit.
De potted-afwerking maakt hem betrouwbaar bij hoog volume, en de vierdradenbedrading maakt split of parallelle montage mogelijk om een couplet helderder te maken.
Pluspunten
- Hoge output, sustain en scherpe aanval
- 4C-bekabeling om de montage aan te passen
- Potted, stabiel bij hoog volume
Minpunten
- Zeer warme output, minder geschikt voor delicate cleane geluiden
Je hebt geen muur van speakerkasten nodig om dit karakter te benaderen. Een Catalinbread Sabbra Cadabra pakt het idee van de treble booster voor een overstuurde stack op, met een versterker die in zijn cleane zone blijft. Stem je gitaar laag, gebruik een dikke plectrum en laat de akkoorden klinken: de rest komt uit je vingers.
Wat de legende van Tony Iommi nog steeds aan gitaristen vertelt
Er zit iets diep bemoedigends in het verhaal van Tony Iommi. De peetvader van metal heeft geen genre uitgevonden door virtuositeit, maar omdat hij niet kon spelen zoals anderen. Zelfgemaakte protheses, ontspannen snaren, akkoorden teruggebracht tot twee of drie makkelijk te houden noten: elke beperking werd een kenmerk.
Op 5 juli 2025 nam Black Sabbath afscheid van Birmingham in Villa Park met « Back to the Beginning ». Ozzy Osbourne overleed enkele weken later. Iommi speelt nog steeds met zijn plastic vingers en zijn SG. De volgende keer dat je je gitaar anderhalve toon lager stemt voor een riff, denk dan aan de pers van Aston. Misschien was je er zonder haar niet geweest.
