- De cello van Yo-Yo Ma is uitgegroeid tot een symbool van dialoog tussen culturen, van barok tot wereldmuziek.
- De muzikant speelt voornamelijk op twee mythische instrumenten: de Montagnana ‘Petunia’ uit 1733 en de Stradivarius ‘Davidov’ uit 1712.
- Zijn drie opnames van de Cellosuites voor solocello van Bach en zijn Silk Road Ensemble illustreren een grenzeloze carrière.
- Zijn verhaal herinnert ons aan een eenvoudige waarheid: het is het gebaar van de muzikant, meer dan de prijs van het instrument, dat de cello laat zingen.
Er is één naam die steeds opduikt als het over de cello gaat: Yo-Yo Ma. De cello van Yo-Yo Ma is niet zomaar een klassiek muziekinstrument zoals elk ander — het is een soort paspoort. Van Bachs barok tot traditionele muziek uit Centraal-Azië, via Argentijnse tango en Hollywood-soundtracks: zelden heeft een artiest zoveel grenzen overschreden met vier snaren en een strijkstok. We kijken terug op het parcours van een muzikant die een instrument dat soms als streng werd beschouwd, veranderde in een echte brug tussen volkeren — en op wat zijn verhaal jou kan leren als je misschien nog twijfelt om de stap te zetten.
Yo-Yo Ma: een cello in dienst van de dialoog tussen culturen
Yo-Yo Ma werd op 7 oktober 1955 in Parijs geboren uit Chinese ouders en groeide op tussen verschillende werelden — en dat is te horen. Als wonderkind begon hij op zijn vierde cello te spelen bij zijn vader, waarna het gezin naar New York verhuisde en hij studeerde aan de gerenommeerde Juilliard School en later aan Harvard. Die dubbele culturele en muzikale achtergrond zou zijn hele aanpak vormgeven: voor hem is het instrument nooit een doel op zich, maar een middel om mensen met elkaar te verbinden.
Waar veel virtuozen zich zouden hebben opgesloten in het grote klassieke repertoire, koos de cellist voor het tegenovergestelde. Hij speelt Bach, uiteraard, maar ook de tango van Astor Piazzolla, filmmuziek van Ennio Morricone, Amerikaanse bluegrass-standards en Mongoolse melodieën. Deze grenzeloze nieuwsgierigheid verklaart waarom de cello van Yo-Yo Ma vandaag even vertrouwd klinkt bij klassieke liefhebbers als bij het grote publiek.
De cello wordt tussen de benen gehouden, rustend op de grond op zijn staartstift (de verstelbare metalen pin). Het register beslaat een toonbereik dat dicht bij de menselijke stem ligt — dat is een van de redenen waarom men zegt dat het instrument zo ‘sprekend’ en ontroerend is.
De ‘Petunia’ en de ‘Davidov’: de cello’s van Yo-Yo Ma
Een groot solist heeft vaak een liefdesgeschiedenis met zijn instrumenten, en de cello van Yo-Yo Ma vormt daarop geen uitzondering. De muzikant speelt voornamelijk op twee museumstukken. Het eerste is een Domenico Montagnana uit 1733, liefkozend ‘Petunia’ genoemd — een bijnaam bedacht door een jonge studente tijdens een masterclass. Dit Venetiaanse instrument, in 2005 geschat op zo’n 2,5 miljoen dollar, heeft een warm en houtachtig timbre waar Ma bijzonder van houdt.
De tweede legende is de Stradivarius ‘Davidov’ uit 1712, die uit de handen van Antonio Stradivari in Cremona is voortgekomen. Voordat dit uitzonderlijke instrument bij Yo-Yo Ma belandde, was het van de grote Jacqueline du Pré geweest. Twee esthetieken, twee klankpersoonlijkheden: waar de Montagnana omhult, projecteert de Stradivarius met een heldere kracht die niemand onberoerd laat. Kiezen welk instrument bij welk repertoire past, is op zich al een interpretatie.
Een anekdote die veel zegt over de waarde van deze instrumenten: in 1999 vergat Yo-Yo Ma zijn cello in de kofferbak van een New Yorkse taxi. De hele stad werd op zijn kop gezet… totdat het instrument enkele uren later ongedeerd werd teruggevonden. Voor elke cellist staat dat garant voor een hartaanval.
- Montagnana ‘Petunia’ (1733): ronde, warme klank, ideaal voor lyrische muziek en wereldmuziek.
- Stradivarius ‘Davidov’ (1712): projectie en helderheid, perfect voor grote concertzalen.
- Een elektrische cello voor hybride projecten en versterkte podia, wanneer akoestisch niet volstaat.
Een duur instrument maakt de muzikant niet. Op een goede studiecello 4/4 zoals de Stentor C1102, goed afgesteld en correct besnaard, boekt een beginner oneindig veel sneller vooruitgang dan op een hoogwaardig instrument dat slecht onderhouden is. Regelmaat in oefenen gaat boven materiaal.
Van Bachs suites tot de Silk Road: over muzikale grenzen heen
Als er één werk de band tussen Yo-Yo Ma en zijn instrument belichaamt, dan zijn het wel de zes Cellosuites voor solocello van Johann Sebastian Bach. Deze partituren, die tot de eerste behoren die hij als kind leerde, heeft hij in de loop van zijn carrière drie keer opgenomen — een regelmatige terugkeer, zoals je steeds opnieuw een basistekst leest om er elke keer iets nieuws in te ontdekken. In 2018 waagde hij zelfs een ambitieuze tournee: de volledige suites op één avond spelen, op 36 locaties verspreid over de hele wereld.
Maar de muzikant herleiden tot Bach alleen zou de essentie missen. In 1998 richtte hij het Silk Road Project op, later uitgegroeid tot het Silk Road Ensemble: een collectief dat muzikanten van over de hele wereld samenbrengt rond de handelsroutes die China en het Westen vroeger met elkaar verbonden. Het album Sing Me Home leverde hem een van zijn tientallen Grammy Awards op — hij staat er inmiddels op zo’n twintig, voor meer dan 90 opgenomen albums. Een beter voorbeeld van een klassiek instrument in dienst van muziek zonder grenzen is nauwelijks te vinden.
Die openheid heeft de cello ook begeerlijk gemaakt voor een publiek dat er anders nooit naar zou hebben omgekeken. Hoeveel roepingen zijn er niet gewekt door Yo-Yo Ma op een filmsoundtrack of tijdens een internationale ceremonie? Hem zien overgaan van diepe, volle tonen naar een bijna vocale zang maakt je gewoon enthousiast om zelf de strijkstok op te pakken — en precies daar begint een muzikaal avontuur.
Wat de cello van Yo-Yo Ma ons leert over de keuze van een instrument
Laten we eerlijk zijn: niemand begint op een Stradivarius. Maar het verhaal van de cello van Yo-Yo Ma bevat heel concrete lessen voor wie ermee aan de slag wil. De eerste is dat het goede instrument het instrument is dat bij jouw niveau en jouw project past — niet per se het duurste. Om te beginnen of opnieuw te starten volstaat een degelijke akoestische cello 4/4 van serieuze makelij, goed afgesteld door een luthier, meer dan voldoende.
De tweede les is het belang van durven afwijken van de gebaande paden. Wil je elektrisch spelen, in een groep optreden of opnemen zonder feedback? Elektrische cello’s, zoals de Yamaha Silent SVC300F, openen speelvelden die Bach zich nooit had kunnen voorstellen. Dat is precies de geest van Yo-Yo Ma: een eeuwenoud instrument meenemen naar plekken waar je het niet verwacht.
En vergeet niet dat de cello van nature een instrument van dialoog is. Hij gedijt in ensembles, van duo tot groot orkest. Als het samespel je aanspreekt, ontdek dan het volledige aanbod van strijkkwartetinstrumenten: violen, altviolen, cello’s en contrabassen delen dezelfde familie en dezelfde magie van de strijkstok.
Een instrument-paspoort, voor iedereen bereikbaar
De mooiste les van Yo-Yo Ma laat zich eigenlijk samenvatten in één gedachte: muziek kent geen grenzen, en de cello evenmin. Of hij nu gemaakt is door Montagnana, Stradivari of een hedendaagse bouwer, een instrument is alleen zo veel waard als wat je ermee zegt. Zijn verhaal bewijst dat je van Bach naar wereldmuziek kunt gaan zonder jezelf te verloochenen — je hoeft alleen maar te luisteren, te delen en te durven. Klaar om jouw strijkstok het woord te geven?
