De “tactiele” benadering van een koperinstrument of elk ander gelakt instrument is ongetwijfeld belangrijker dan bij eender welk ander blaasinstrument. Omdat het instrument zo nauw in de hand ligt, is een regelmatig onderhoud bijzonder belangrijk…
De grote schoonmaak. Wat is het doel?
Het verwijderen van de onaangename geurtjes die ontstaan door een combinatie van bacteriën en etensresten, heeft meerdere voordelen: het verbeteren van de hygiëne, het beperken van corrosie van de lak door transpiratie, het reinigen van de buizen en het verwijderen van eventuele obstakels in de luchtstroom, maar ook het onderhouden van de smering van bewegende onderdelen en schroefelementen.
De frequentie van deze reiniging hangt natuurlijk af van hoe vaak je het instrument gebruikt – van eenmaal per maand tot eenmaal per jaar. Het is verstandig om een reinigingsset te gebruiken, zoals die welke we aanbieden in de Woodbrass-catalogus, bijvoorbeeld voor trompetten, die alle nuttige hulpmiddelen bevatten.
De doorsteker. Onmisbaar…
We beginnen met het mondstuk. Dit wordt gereinigd met lauwwarm zeepwater en een klein conisch borsteltje, zonder schurende producten te gebruiken die het oppervlak zouden kunnen beschadigen. Vervolgens demonteren we alles wat gedemonteerd kan worden: ventielen, ventielmechanismen, stem- en stembuizen… Natuurlijk kan je leraar je de juiste handelingen voor het demonteren tonen. Dat hoort net zo goed bij het leren spelen als bij de onderhoudskennis.
Als de ventielen vastzitten, kan een eerste lichte smering helpen om de bovenste en onderste ventieldoppen zonder moeite los te maken na een paar minuten. Vervolgens wordt het instrumentenlichaam in lauw zeepwater ondergedompeld. Geen heet water gebruiken, dat zou de lak kunnen beschadigen! Een zachte douchekop kan helpen om de binnenkant van alle buizen schoon te maken. Daarna spoelen met koud water en goed drogen.
Het gebruik van een doorsteker – meestal een gevlochten nylondraad met aan het uiteinde een kleine ronde borstel – maakt de interne reiniging compleet. Er bestaan verschillende reinigingssets van fabrikanten zoals VCB, SML, Reka en Gewa.
De buizen
Het reinigen van de schuifbuizen verwijdert de resten van verouderd vet die ervoor kunnen zorgen dat ze vastkleven. De eerste stap is een wasbeurt met lauw zeepwater. Vervolgens haalt een geschikte doorsteker de resterende vetresten weg. Gebruik daarna een zachte borstel die de voering niet zal krassen, maar wel de vetresten verwijdert. Als er nog sporen van speeksel achterblijven, kun je lichtjes borstelen met natriumbicarbonaat. Vergeet daarna niet opnieuw te spoelen.
Na een zorgvuldige reiniging en droging kan men de schuifbuizen invetten, eventueel met twee soorten vet met verschillende viscositeit: één voor de eerste en derde schuif, en een andere voor de tweede schuif en de stemschuif.
Voor meer informatie, raadpleeg het volledige artikel over het invetten van schuifbuizen en stemschuiven.
De ventielen
Gebruik opnieuw lauwwarm zeepwater voor de ventielkoppen, doppen (de schroefdelen boven en onder de ventielkamer) en de ventielen zelf. Ook hier volstaat een zachte borstel en een doorsteker. Let op dat je geen ventiel met zeep laat vallen, want het zou kunnen beschadigd raken en een bezoek aan de instrumentenbouwer vereisen. Na het drogen en herkennen van elk ventiel, monteer ze opnieuw door te beginnen met de onderste dop. Laat elk ventiel een beetje uit de kamer steken en voeg een paar druppels ventielolie toe.
Beweeg elk ventiel meerdere keren om de hele kamer te smeren, dat wil zeggen het ventielblok waarin de ventielen zich bevinden. Controleer of het ventiel niet gedraaid is voordat je de bovenste dop vastdraait. Er bestaan verschillende soorten ventielolie met uiteenlopende viscositeit, afhankelijk van het type voering. Bijvoorbeeld normaal of ultra-light van het merk Ultra-Pure.
Het is goed om het instrument wekelijks te smeren, zonder het volledig te demonteren, om wrijving tussen metalen onderdelen te verminderen, wat de vloeiendheid van het spel kan beïnvloeden. Let op, sommige ventieloliën hebben verschillende stolpunten, wat de speelbaarheid bij koude temperaturen kan beïnvloeden.
Afwerking
Een regelmatige zachte doekbeurt verwijdert vingerafdrukken die corrosie kunnen veroorzaken en helpt de glans van de lak te behouden. Zilverkleurige instrumenten vereisen een iets andere behandeling. Vermijd absoluut huishoudproducten zoals Mirror, die schadelijk zijn voor de lak. En tot slot, een klein beetje stofzuigen in de instrumentenkoffer verwijdert stof en etensresten van vóór het laatste optreden…
Wat met onze eigen lichaamszuurtegraad?
Welk instrument je ook speelt (trompet, trombone, cornet, tuba, saxofoon, enz.), het wordt bij aankoop meestal geleverd met een mooie laklaag. Deze dient om het instrument mooier en glanzender te maken. Toch verdwijnt die lak vaak na enkele jaren, soms zelfs al na enkele maanden of weken! Is dat een kwaliteitsfout of slecht aangebrachte lak? Moeilijk te zeggen…
Sommige muzikanten onderhouden hun instrumenten perfect, besteden er uren zorg aan, maar niets helpt als hun natuurlijke zuurtegraad hoog is.
Als de lak verdwijnt, geen paniek! De klankkwaliteit van je instrument lijdt er niet onder. Misschien vind je het minder mooi, maar vaak klinkt het nog beter. Sommige merken bieden zelfs “ongeverniste” instrumenten aan, omdat deze “vrijer klinken” zonder die extra laag die de klank kan dempen.
De goede gewoontes? Heel eenvoudig: veeg je instrument na elk gebruik af, zelfs als je maar enkele minuten of seconden hebt gespeeld. Gebruik een licht vochtig microvezeldoekje om de dunne film van transpiratie of vuil te verwijderen.
Blijf dus goede gewoontes behouden, zodat je ogen blijven glanzen en je met nog meer plezier kunt spelen op je instrument… Koester het!
